Góralski Karnawał

Pierwszy "Góralski Karnawał" został zorganizowany w 1973 roku z inicjatywy ówczesnego Prezesa Zarządu Domu Ludowego, znanego twórcy ludowego, tancerza, śpiewaka i po trosze poetę Józefa Koszarka, przy współudziale miejscowych działaczy kulturalnych, a także przy wsparciu organizacyjnym Adama Sawiny. Początkowo obejmował on swoim zasięgiem jedynie teren powiatu nowotarskiego, choć i wtedy przybywali kolędnicy z województwa krakowskiego i powiatu żywieckiego. Z czasem chętnych było tak wielu, że do bukowiańskiego Karnawału zespoły i soliści kwalifikowani byli w drodze eliminacji rejonowych. W innym przypadku impreza musiałaby trwać dwa tygodnie.

Od początku istnienia "Góralskiego Karnawału" organizowane są wyścigi kumoterek, czyli starych dwumiejscowych prostych sań góralskich, którymi dawnymi czasy kumoszka i kumoter wozili dzieci do chrztu, a także bywali nimi na słynnych jarmarkach czwartkowych w Nowym Targu. A że zimy bywały mroźne i wietrzne przykrywali swoje nogi "baranicą". Jak im jeszcze było zimno, to stawali przy najbliższej karczmie i wypijali "gazdowskom" herbatę. Termosów wtedy nie było i na dalszą drogę brało się "ćwiortkę" do katany.

W pierwszym konkursie zespołów kolędniczych w 1973 roku wystąpiły zespoły kolędnicze: ze Szczyrzyca /powiat limanowski/, który przedstawił kolędę kukiełkową, ze Zręczyc /powiat myślenicki/, Zespół im. Klimka Bachledy z Zakopanego, z Racławic /powiat miechowski/, z Gilowic /powiat żywiecki/, Babiogórzanie z Makowa Podhalańskiego oraz zespól kolędniczy z Dąbrowy Tarnowskiej.

W pierwszym Wyścigu Kumoterek startowało 16 zaprzęgów. Niestety w kronikach Domu Ludowego są tylko nazwiska kumotrów. Według kolejności miejsc byli to wtedy: Jan Bunda, Józef Bieniek, Stanisław Chyc z Zakopanego, Zdzisław Bachleda z Zakopanego, Franciszek Chowaniec Ignatek, Jan Chowaniec Surówka, Tadeusz Bachleda, Jan Para, Władysław Łukaszczyk z Zakopanego, Bronisław Pietras i Bronisław Chowaniec.

W wyścigu jeźdźca i narciarza w tzw. ski- skiringu udział wzięło wtedy tylko 7 zespołów. W kolejności zajętych miejsc byli to: Jan Galica /jeździec/ i Stanisław Skupień /narciarz/- z Poronina, Andrzej Budz i Jan Budz z Bukowiny, Stanisław Joneczek i Józef Głód z Bukowiny, Józef Majerczyk i Stanisław Skupień z Poronina oraz Franciszek Para i Henryk Miśkowicz z Bukowiny. Po raz pierwszy rozegrano też w tymże roku bieg kobiet i mężczyzn w strojach staroświeckich. Wśród kobiet wygrała wtedy mama obecnego Dyrektora Domu Ludowego Zofia Kuchta przed Marią Budź /Wnękową/ obecnie Chowaniec, a wśród mężczyzn Franciszek Para Ganoba przed Andrzejem Lassakiem z Brzegów. Rozegrano też zawody strzeleckie im. Stanisława Marusarzarz kbks, w których wzięły udział zespoły z Białki, Jurgowa, Czarnej Góry, Brzegów i Bukowiny. W latach późniejszych do programów Karnawału dołączono wyścigi furmanów na saniach góralskich, przejazd zaprzęgami paradnymi oraz konkurs tańca zbójnickiego i popis par tanecznych.

W poprzednich imprezach przez scenę Domu Ludowego przewinęły się takie znane zespoły jak: "Budorze" z Zakopanego, "Kropianka" z Rabki, im. Klimka Bachledy z Zakopanego, "Bukowianie" z Bukowiny, z Bludzy /powiat nowosądecki/, "Herody" z Bebła /powiat krakowski/, "Sędziły" z Żywca, z Istebnej, "Holny" z Zakopanego, "Ślebodni" z Leśnicy-Gronia, "Skalni" i "Hamernik" z Krakowa, zespół z Kamienicy k. Nowego Sącza, im.Florka Skupnia z Białego Dunajca i wiele innych. Jako ciekawostkę podajemy zestawienie kilkunastu par tanecznych, które wystąpiły w popisie solowym tańca góralskiego 22 lata temu: Anna Trebunia i Tadeusz Gąsienica, Lucyna Galica i Jan Tylka z Zakopanego, Jan Martinczak i Janina Wojtas, Jan Miśkowicz i Monika Martinczak z Jurgowa, Zofia Czają i Jan Gał z Gronia, Jan Czernik i Maria Wilczek, Ludwik Młynarczyk i Małgorzata Swetlak z Orawy, Bolesław Obrocki i Elżbieta Czarnooka z Żywca, Karol Janoszek i Krystyna Mentel z Koszarawy, Franciszek Chowaniec i Maria Kramarz /rodzeństwo/, Stefan Bunda i Janina Kuchta, Jan Kalata i Maria Bachleda, Józef Stasik i Józefa Bafia, Józef Koszarek i Maria Stasik, Andrzej Stasik i Anna Sztokfisz, Stanisław Stasik i Helena Stasik.

Wielu było znakomitych konferansjerów "Góralskiego Karnawału". Lista zbyt duża, żeby wymienić. Jednym z nich był Kazik Strachanowski - dziennikarz, Wanda Czubemat- znana "scekacka" i "trojacka" z Raby Wyżnej.

Wielką rolę poznawczą odgrywają organizowane corocznie wystawy i przeglądy twórczości rękodzieła ludowego i artystycznego. Lista wyróżnionych w snycerstwie, meblarstwie artystycznym, wyrobach z metalu i skóry, w malarstwie na szkle, koronkarstwie i innych dziedzinach jest bardzo długa. Wymienić należy kilka wyróżniających się nazwisk w niektórych dziedzinach twórczości plastycznej; w zakresie rzeźby- Alojzy Śmiech z Piekielnika, Andrzej Pluta z Trybsza, Władysław Koszarek z Bukowiny Tatrzańskiej, Marian Mółka z Nowego Sącza; w zakresie snycerki-Antoni Sztokfisz, Stanisław Nowobilski i Jarosław Kunie z Bukowiny; w dziedzinie malarstwa na szkle prym wiodą Zakopiańczycy- Janina Jarosz, Anna Słowińska, Anna Bogucka, Adam Doleżuchowicz oraz Zdzisław Walczak; z wyrobów z metalu słyną przeważnie Bukowianie- Adam Kuchta, Bronisław Dziadoń, Józef Koszarek, Maciej Koszarek i Bogdan Stachoń oraz Władysław Kulawiak z Odrowąża Podhalańskiego i Stanisław Skubisz z Czerwiennego; również w zakresie wyrobów ze skóry prym wiedzie Bukowina- wymienić tu należy Jana Kuruca, Jana Hodorowicza, Annę i Jana Gracjaszów, Stanisława Gracjasza, Franciszka Koszarka, Tadeusza Koszarka, Annę i Jana Koniecznych oraz Jana Wilczka; w dziedzinie szycia strojów- Bronisławę Budz z Leśnicy, Zofię Majerczyk- Owczarek z Zakopanego, Stanisława Czernika z Brzegów, Rozalię Maciczak z Jurgowa, Andrzeja i Bronisława Czerników z Bukowiny, Marię Czepic z Krościenka, i Zofię Łukaszczyk z Kościeliska.

Większość konkursów związanych z "Góralskim Karnawałem" odbywa się w sali głównej Domu Ludowego. Widownia mieści 350 miejsc na sali teatralnej wraz z balkonem. Scena jest przestronna, posiada pełne wyposażenie techniczne, zaś po obu jej stronach znajdują się garderoby dla uczestników spektakli. Imprezy plenerowe posiadają profesjonalne nagłośnienie.

W Domu Ludowym znajduje się izba regionalna, w której gromadzone są relikty kultury materialnej i duchowej regjonu Bukowiny Tatrzańskiej. Mieści się ona na poddaszu budynku. W drugiej części mieści się Biblioteka Publiczna.

W części parterowej znajduje się świetlica o wystroju regionalnym, zaplecze gospodarczo- magazynowe z trzonem kuchennym oraz sala wystawowa, nad którą znajduje się baza hotelowa. Wszelkich informacji dotyczących imprez udzielają organizatorzy w biurze Domu Ludowego czynnym codziennie d 9.00 do końca trwania imprez w danym dniu również telefonicznie tel. /fax. 0-18 20-772-21. W Karnawale Góralskim bierze zawsze udział: około 60 grup kolędniczych, około 70 par tanecznych, około 15 zespołów w konkursie tańca zbójnickiego. Zgłoszenia do Wyścigu Kumoterek i pozostałych imprez plenerowych pod skocznią przyjmowane są w dniu imprezy.

Głównym organizatorem Góralskiego Karnawału jest Bukowiańskie Centrum Kultury - DOM LUDOWY- przy Finansowym wsparciu Ministerstwa Kultury i Sztuki, a współorganizatorzy to: Urząd Gminy w Bukowinie Tatrzańskiej, Urząd Wojewódzki w Krakowie, Wojewódzki Ośrodek Kultury w Krakowie, Wojewódzki Ośrodek Kultury w Nowym Sączu, Nowosądecki Oddział i Bukowiańskie Koło STL, Związek Podhalan- Oddział w Bukowinie Tatrzańskiej i Komenda Gminna Ochotniczych Straży Pożarnych. Skład jury oceniającego grupy kolędnicze od lat nie ulega zmianie. W tym miejscu zaznaczyć jednak trzeba, iż przez szereg lat przewodniczącym komisji oceniającej był prof. dr hab. Roman Reinfuss. W pracach jury uczestniczył też związany z Bukowiną przez długie lata Tadeusz Staich. Odeszli już oni do wieczności. Wierności Karnawałowi dochowuje mgr Aleksandra Szurmiak- Bogucka- etnomuzykolog z Krakowa, znawczyni góralskiej muzyki, strojów i obyczajów, a także dr Krystyna Kwaśniewicz- etnograf z Krakowa związana z naszą imprezą od wielu lat. Wiernie uczestniczy w pracach jury prof. dr hab. Józef Bubak- dialektolog z Krakowa, zaś Wojewódzki Ośrodek Kultury w Nowym Sączu od lat reprezentują mgr Benedykt Kafel i dr Stanisław Węglarz- etnografowie.

Źródło: www.bukowinatatrzanska.pl